Dự án VEEPL thực hiện thành công mục tiêu tăng cường và cải thiện chính sách chiếu sáng cồng cộng hiệu suất cao
Tham dự Diễn đàn có đại diện lãnh đạo và cán bộ chuyên môn của các cơ quan quản lý nhà nước liên quan, lãnh đạo một số địa phương, các doanh nghiệp chiếu sáng: giáo sư Đặng Vũ Minh - Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường - Quốc Hội nước CHXHCN Việt Nam, Chủ tịch Hội liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, Trưởng ban Chỉ đạo Dự án quốc gia, ông Nguyễn Hồng Tiến - Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật Đô thị (Bộ Xây dựng), ông Thái Ngọc Bích - Chủ tịch UBND Thành phố Quy Nhơn, ông Vũ Minh Mão - Chủ tịch Hội chiếu sáng Việt Nam, đại diện lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Sở Xây dựng Hà Nội, giám đốc các công ty chiếu sáng thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Quy Nhơn…, đại diện các doanh nghiệp tư nhân hoạt động trong lĩnh vực chiếu sáng công cộng hiệu suất cao, đại diện các hãng hàng đầu về sản xuất thiết bị chiếu sáng ở Việt Nam như Công ty Bóng đèn và Phích nước Rạng Đông, Công ty Điện Quang... Về phía nhà tài trợ có đại diện của Chương trình phát triển liên hiệp quốc tại Việt Nam (UNDP). Ngoài ra còn có đại diện của Quỹ Phát triển của Pháp (AFD). Giáo sư Nguyễn Khoa Sơn, nguyên Phó chủ tịch Viện khoa học và Công nghệ Việt Nam, giám đốc dự án VEEPL chủ trì, cùng toàn thể Ban giám đốc và cán bộ Văn phòng dự án VEEPL tham gia.
Ảnh: Giáo sư Nguyễn Khoa Sơn, nguyên Phó Chủ tịch Viện Khoa học và Công Nghệ Việt Nam, Giám đốc dự án quốc gia về Chiếu sáng công cộng hiệu suất cao tại Việt Nam phát biểu khai mạc Diễn đàn.
Mục đích của diễn đàn nhằm chia sẻ các kết quả đạt được và bài học kinh nghiệm của dự án trong quá trình 5 năm (2006-2010) thực hiện hợp phần xây dựng chính sách, huy động nguồn tài chính khả thi cho chiếu sáng công cộng hiệu suất cao tại Việt Nam, đồng thời trao đổi làm rõ các kết quả và tác động của hợp phần này đối với các đối tác là các cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp, người hưởng lợi, đề xuất những việc cần làm trong thời gian tới nhằm củng cố các thành công của dự án cũng như góp phần vào chuyển đổi thị trường chiếu sáng hiệu suất bình thường sang hiệu suất cao. KHẲNG ĐỊNH VỊ TRÍ, TRÁCH NHIỆM VÀ KẾT QUẢ CỦA DỰ ÁN VEEPL Báo cáo của dự án VEEPL nêu rõ những nội dung mà dự án đã làm để thực hiện mục tiêu tăng cường và cải thiện chính sách, thể chế cho chiếu sáng công cộng hiệu suất cao ở Việt Nam, bao gồm 8 loại hoạt động sau: hỗ trợ thành lập và duy trì hoạt động của Ban cố vấn chiếu sáng quốc gia; nghiên cứu toàn diện về chiếu sáng công cộng quôc gia để xác định các khoảng trống và đưa ra các khuyến nghị về phát triển chính sách chiếu sáng công cộng ở cấp quốc gia; đánh gía cơ hội nâng cao hiệu suất trong ngành chiếu sáng, xây dựng các thiết kế chuẩn cho việc xây mới và mở rộng hệ thống chiếu sáng công cộng hiệu suất cao; xây dựng công cụ kinh tế, kỹ thuật hỗ trợ các đầu tư chiếu sáng công cộng hợp lý; hỗ trợ xây dựng các quy tắc và quy định pháp quy về chiếu sáng công cộng; hỗ trợ xây dựng năng lực lồng ghép chiếu sáng công cộng vào quá trình quy hoạch phát triển chiếu sáng địa phương có chú trọng tới bảo tồn và hiệu suất năng lượng; xây dựng các khuyến nghị chính sách chiếu sáng địa phương phù hợp với chính sách chiếu sáng quốc gia, khuyến khích đầu tư tư nhân rộng chiếu sáng công cộng hiệu suất cao ở các thành phố nhỏ và thị xã; đánh giá và điều chỉnh chính sách chiếu sáng công cộng cho phù hợp và hiệu quả hơn.
Ảnh: Đại biểu tham dự Diễn đàn“Những nỗ lực trong xây dựng chính sách và huy động tài chính cho chiếu sáng công cộng hiệu suất cao ở Việt Nam”
Từ các lĩnh vực hoạt động trên, dự án đã hỗ trợ xây dựng thành công Nghị định số 79/2009/NĐ-CP ngày 28/9/2009 quản lý chiếu sáng đô thị, Quyết định số 1874/2010/QĐ-TTg ngày 11/10/2010 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Định hướng chiếu sáng đô thị Việt Nam đến năm 2025; thông tư số 13/2010/TT-BXD ngày 20/8/2010 ban hành mẫu hợp đồng vận hành, quản lý hệ thống chiếu sáng đô thị ngoài ra còn tham gia xây dựng Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiêụ quả, Luật Quy hoạch đô thị; hỗ trợ xây dựng các công cụ thực thi chính sách như các tiêu chuẩn quốc gia về hiệu suất năng lượng cho các sản phẩm chiếu sáng hiệu suất cao (đèn huỳnh quang T8, CFL, HPS, chấn lưu điện tử, chấn lưu săt từ tổn hao thấp, các choá đèn đường cấp A-E). Dựa vào các tiêu chuẩn ban hành cho các sản phẩm trên, Bộ Công Thương có căn cứ để dán nhãn tiết kiệm năng lượng cho các sản phẩm như đèn huỳnh quang T8 và chấn lưu điện tử của Công ty Rạng Đông, Công ty Điện Quang, choá đèn Indu, Maccot, Rainbown của công ty Hapulico, các loại đèn CFL của các công ty Rạng Đông, Điện Quang, Philip…; hỗ trợ xây dựng cuốn Sổ tay hướng dẫn tính toán công cụ kinh tế-kỹ thuật phục vụ công tác đầu tư, xây dựng, vận hành và bảo dưỡng hệ thống chiếu sáng và kèm theo phần mềm tính toán; hỗ trợ xây dựng Hệ thống thông tin giám sát, đánh giá dự án công cộng hiệu suất cao…Môt kết quả đáng ghi nhận nữa của dự án trong hợp phần xây dựng chính sách đó là nâng cao năng lực lồng ghép chiếu sáng công cộng vào quy hoạch đô thị. Trước đây quy hoạch đô thị không thừa nhận chiếu sáng công cộng là một trong các hạng mục chủ đạo của quy hoạch mà đưa chiếu sáng đô thị nằm trong quy hoạch cấp điện, do vậy, hiệu suất năng lượng không được xem xét. Việc chiếu sáng công cộng được phân tách thành một hạng mục trong quy hoạch đã giúp cho các công ty quản lý chiếu sáng thực hiện tốt việc triển khai kế hoạch hiệu suất năng lượng trong chiếu sáng công cộng. Với nhận thức chiếu sáng công cộng là lĩnh vực công ích, chiếu sáng công cộng hiệu suất cao đòi hỏi đầu tư tái chính lớn, nhưng tiết kiệm được điện, việc huy động các nguồn tài chính phi ngân sách nhà nước là vấn đề không dễ dàng. Do vậy, Dự án đã giúp ngành tài chính hiểu rõ kết quả đầu tư trong lĩnh vực chiếu sáng công cộng hiệu suất cao, so sánh với các đầu tư thương mại khả thi để tăng cường ủng hộ và đầu tư tài chính, khuyến khích các ngân hàng khu vực tư nhân cung cấp các hỗ trợ tài chính thông qua cho vay thương mại, đầu tư, mở rộng các phương án thu xếp tài chính khả thi... không bị động trông chờ vào phân bổ tài chính từ ngân sách nhà nước; đồng thời muốn ngành chiếu sáng công cộng phát triển nhanh thì cần phải chủ động xây dựng cơ chế huy động tài chính... Bên cạnh đó, dự án VEEPL đã chủ động đưa ra các cơ hội tiếp xúc giữa một số ngân hàng thương mại quốc tế có chiến lược ưu tiên đầu tư việc trong tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường với các công ty chiếu sáng, chính quyền địa phương. Dự án VEEPL thúc đẩy chính sách đầu tư mang tính thương mại như chính sách đổi đất lấy hạ tầng, trong đó có chiếu sáng công cộng hiệu suất cao, hay chính sách cho phép các công ty tư nhân đầu tư cho chiếu sáng công cộng hiệu suất cao và thu lại lợi ích trong quá trình khai thác, chính sách huy động sự đóng góp từ các bên thụ hưởng...
PHÂN TÍCH, BÌNH LUẬN Phát biểu về nguyên nhân thành công của dự án trong hỗ trợ xây dựng chính sách, các đại biểu thẳng thắn bày tỏ sự hài lòng của mình.
Ảnh: giáo sư Đặng Vũ Minh chủ nhiệm ủy ban khoa học, công nghệ và môi trường - Quốc Hội nước CHXHCN Việt Nam, Chủ tịch Hội liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, Trưởng ban Chỉ đạo Dự án quốc gia)
Chiếu sáng trường học, chiêú sáng gia đình đã thay đổi rất nhiều - Giáo sư Đặng Vũ Minh: “Điện hiện nay đang rất thiếu, trong các kỳ họp Quốc hội, các đại biểu bị chất vấn rất nhiều. Để xây dựng được một nhà máy điện cần đầu tư lớn và phải có thời gian. Với chiếu sáng hiệu suất cao sẽ góp phần tiết kiệm một số lượng lớn năng lượng.Tôi đã đi thăm Hải Phòng, phần lớn các trường học đã sử dụng đèn đèn T8, Compact trong đó có sự đóng góp hiệu quả của dự án VEEPL. Chiếu sáng trong gia đình cũng thay đổi nhiều nhờ hiểu biết về chiếu sáng hiệu suất cao, tiết kiệm điện. Mấy năm trước, đi nước ngoài còn mua bóng đèn Compact về nhà dùng, bây giờ bóng đèn Compact của Rạng Đông, Điện Quang rất tốt. Tôi có rất nhiều ấn tượng tốt đẹp với dự án VEEPL sau 5 năm nhìn lại, đặc biệt là sự việc phối hợp tốt của dự án với các bộ, ngành, địa phương, không có sự phối hợp tốt này thì dự án không thể thành công. Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ sự cám ơn đối với các doanh nghiệp chiếu sáng đã góp phần hết sức quan trọng, cám ơn GEF và UNDP đã ủng hộ rất nhiều để có được những thành công như hôm nay”. UNDP, GEF mong muốn lĩnh vực chiếu sáng hiệu suất cao có những bước tiến vững chắc, lâu dài (Bà Bùi Việt Hiền - UNDP).
Bà Bùi Việt Hiền (đứng giữa), cán bộ chương trình của UNDP đang phát biểu tại diễn đàn.
Đây là dự án có tính sáng kiến cao, nhiều điểm mới nên cũng nhiều thách thức, UNDP ghi nhận những đóng góp của dự án VEEPL trong hỗ trợ làm chuyển biến ngành chiếu sáng Việt Nam. Đây cũng là dự án có sự phối hợp chắc chắn giữa dự án, các cơ quan liên quan, địa phương. UNDP, GEF mong muốn lĩnh vực chiếu sáng hiệu suất cao có những bước tiến vững chắc, lâu dài, vì vậy dự án cần bàn giao các bài học kinh nghiệm, các khuyến nghị cho các cơ quan chính phủ để tiếp tục phát huy lâu dài.Trong quá trình thực hiện dự án, UNDP tham gia điều phối để có sự tham gia của các bên, vì vậy các cơ quan cần đưa ra các đề xuất tiếp theo để phát triển bền vững về công nghệ, chính sách, chứ không phải chỉ là trong 5 năm thực hiện dự án, đảm bảo sự tăng lên và bền vững của thị trường chiếu sáng hiệu suất cao. Không giống như nhiêù dự án khác là chỉ đưa ra khuyến nghị về chính sách, Dự án VEEPL đã hỗ trợ xây dựng cả nghị định, thông tư, quyết định của Thủ tướng Chính phủ, định hướng phát triển và các quy chuẩn kỹ thuật (Ông Nguyễn Duy Lễ, nguyên Phó cục trưởng Cục Quản lý nợ và thu nợ Bộ Tài Chính, nay là chuyên gia Dự án tài chính công của Ngân hàng Thế giới):
Ảnh: ông Nguyễn Duy Lễ(đứng giữa), phát biểu tại diễn đàn.
Dự án được khởi thảo, tổ chức thực hiện bởi các nhà khoa học và là lãnh đạo Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, với quyết tâm cao, các nhà khoa học đã huy động sự phối hợp chặt chẽ của các bộ ngành liên quan, các doanh nghiệp, các nhà đầu tư tài chính và người hưởng lợi nên đã khắc phục được những khó khăn trong thực hiện dự án và tối đa hoá nguồn lực. Thông thường việc khởi xướng các chính sách là nhà quản lý nhưng với dự án này lại từ các nhà khoa học, chính sách được xây dựng từ xây dựng mô hình mẫu, trình diễn, nhân rộng, đến hỗ trợ đưa vào quy định pháp luật, đáp ứng lòng mong đợi của các cơ quan quản lý, hiệp hội chuyên môn, cộng đồng dân cư. Việc đánh giá kết quả của dự án hỗ trợ kỹ thuật thường rất khó nhưng với dự án này, các kết quả là rất rõ ràng và tác động rất hữu ích. Các dự án hỗ trợ kỹ thuật lâu nay chỉ dừng ở mức khuyến nghị, nhưng dự án VEEPL đã hỗ trợ các đơn vị liên quan xây dựng khung chính sách, cả nghị định, thông tư, quyết định của Thủ tướng Chính phủ, định hướng phát triển và các quy chuẩn kỹ thuật…” Tôi cảm nhận tác động của dự án VEEPL thông qua đồng tiền chúng tôi thu về ngày càng tăng, sản phẩm hiệu suất cao bán ra ngày càng nhiều (Ông Nguyễn Đoàn Thăng, Tổng giám đốc Công ty Bóng đèn và Phích nước Rạng Đông): "Tôi được dự án VEEPL hỗ trợ chuyên gia kỹ thuật để nâng cao chất lượng đèn huỳnh quang T8, chấn lưu điện tử. Năm 2006, khi chúng tôi tự triển khai công nghệ sản xuất đèn huỳnh quang T8 nhưng nó khó sáng vì dùng chấn lưu sắt từ, dân chưa tin. Nhờ Dự án này chúng tôi đã sản xuất được chấn lưu điện tử. Năm 2006, tỷ lệ đèn T8 mới chiếm 2% sản lượng đến năm 2010 là 15% (30 triệu bộ) cùng với chấn lưu điện tử. Năm 2010, Rạng Đông bán ra thị trường 30 triệu bóng đèn compact, công suất từ 11W- trên 20W, như vậy người tiêu dùng cũng đã sử dụng 30 triệu bóng hiệu suất cao thay cho sử dụng bóng đèn cũ, tính ra sẽ tiết kiệm rất nhiều điện. Khó có thể phản ánh hết tác động của dự án VEEPL với chiếu sáng trường học, chiếu sáng đường phố hiệu suất cao, tôi mong muốn dự án được kéo dài thêm một thời gian nữa để với đà này sẽ tiếp tục mở rộng chiếu sáng hiệu suất cao không chỉ trong trường học, đường phố mà với cả các lĩnh vực khác. Tôi cảm nhận sâu sắc tác động to lớn của dự án VEEPL mang lại thông qua đồng tiền chúng tôi thu về ngày càng tăng, sản phẩm hiệu suất cao bán ra ngày càng nhiều”./.
Phương Uyên thực hiện